İslam ahlakının temel taşlarından biri edeptir. Edep, insanın kendisine, çevresine ve en önemlisi Rabbine karşı saygılı, ölçülü ve güzel bir ahlaka sahip olması demektir. Edep, ilmin başı, ibadetin süsü ve insanı olgunlaştıran en büyük ahlaki değerlerden biridir.
Kur’ân-ı Kerîm’de, edep ve güzel ahlakla ilgili birçok ayet bulunmaktadır:
📖 “Şüphesiz sen yüce bir ahlak üzeresin.” (Kalem Suresi, 4)
Bu ayet, Peygamber Efendimiz’in (SAV) ahlaki üstünlüğünü ve O’nun müminler için en güzel örnek olduğunu vurgulamaktadır.
Peygamber Efendimiz (SAV) de edebin önemini birçok hadis-i şerifinde dile getirmiştir:
🕌 “Ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.” (Muvatta, Hüsnü’l-Hulk 8)
Bu hadis, İslam ahlakının temelinin edep ve güzel huylar üzerine inşa edildiğini göstermektedir.
🕌 “Kıyamet günü bana en sevimli ve en yakın olanınız, ahlakı en güzel olanınızdır.” (Tirmizi, Birr 71)
🕌 “Müminlerin iman bakımından en mükemmeli, ahlakı en güzel olanıdır.” (Tirmizi, Radâ 11)
İslam büyükleri ve tasavvuf ehli de edebin önemini şu sözlerle ifade etmişlerdir:
📌 “Edep, Allah ile kul arasında gizli bir bağdır. Onu gören sadece Allah’tır.” (Abdulkadir Geylani)
📌 “Edebi olmayanın ilmi, ilmi olmayanın ameli, ameli olmayanın da kemali olmaz.” (İmam Gazali)
📌 “Tasavvuf baştan sona edeptir. Kim edepte ileri giderse, Hak yolunda da ileri gider.” (Mevlana Celaleddin Rumi)
Bu yazımızda, edebin İslam’daki yeri, müminin hayatındaki önemi ve güzel ahlakın fazileti üzerine ayetler, hadis-i şerifler ve İslam büyüklerinin özlü sözleri yer alacaktır. Rabbimizin bizleri edep ve güzel ahlak sahibi kimselerden eylemesi duasıyla…
“Edep aklın suretidir.” Hz. Ali (kv)
“Sükût, incelik, edep ve zarafet insanı giiği her yerde sultan
yapar.” Hz. Mevlâna
“Güzel edep, Allah Teâlâ’nın gazabını söndürür.” (Süfyan-ı
Sevri)
Bütün edeplerin başı hem rahatlıkta hem de darlıkta Allah
Teâlâ’nın emirlerine riayet etmek ve yasaklarından da kaçınmaktır.”
İbn-i Abbâs (ra)
Tasavvuf “edepten ibarettir” İ. Alimlerinden
Hiçbir süs, edep kadar güzel değildir. Hz. Ali (k v)
Her şey çoğaldıkça ucuzlar. Fakat edep çoğaldıkça değeri
artar. Hz. Ali (k v)
İnsanın edebi, ilim ve marifeti, en büyük varlığıdır. Fatih
Oğuz
Güzellik dilin altında gizlidir. Sükût, incelik, edep ve zarafet
insanı her gittiği yerde sultan yapar. Mevlâna
İman nedir? diye akıldan sordum; akıl kalbimin kulağına
söyleyerek iman: “edeptir” dedi. Mevlâna
Her kim salihler edebini bulmuş ise, onun yaygısı, keramet
yaygısıdır. İbn-i Atâ
Her kim evliyânın edebini bulmuş ise, onun yaygısı, evliyâlık
hâlinden bir hâl yaygısıdır. İbn-i Atâ
Edep bir damladır, damladı mı yok olur. Hz. Ali (k v)
Edebin en önemli ölçüsü, başkalarının senden rahatsız olmamasıdır.
Mevlâna
Güzellik, Mevla’nın lütfudur. Nurun yansımasıdır. Edep ise
kişinin gönül aynasıdır. Mevlâna
Şeytanın katili edeptir. Mevlâna
Edep aklın dıştan görünüşüdür. Mevlâna
Edep bilenler başkadır, Canı ruhu yanmış aşıklar başka.
Mevlâna
İnsanla hayvan arasındaki fark, edeptir. (Mevlâna)
Bir kadın edepten daha güzel bir elbise giyinmemiştir.
Bir erkek de edepten daha güzel bir servet edinmemiştir.
İmam Gazali
Ya söyleyecek sözü olmalı insanın ya da susacak edebi. İ.
Alimlerinden
Ey Müslüman, edep nedir diye sorarsan bil ki edep, her
edepsizin edepsizliğine katlanmaktır. Mevlâna
İnsanın aklı kadar edebi, edebi kadar ederi vardır. İ. Alimlerinden Edebim el vermez edepsizlik edene. Susmak en güzel cevap,
edebi elden gidene. Yunus Emre
Ne ibrettir kızarmak bilmeyen çehren, bırak kardeşim tahsili;
git önce edep, haya öğren! Mehmet Akif Ersoy
Güzeli güzel yapan edeptir. Edep ise güzeli sevmeye sebeptir.
Mevlana
Edep; konuştuğun zaman dilini, yalnız kaldığın zaman kalbini,
dışarıya çıktığın zaman gözünü korumaktır. Muhyiddin
Şekûr
İnsanda yok ise “Edep”, neylesin medrese mektep. Okusa
alim olsa yine merkep, yine merkep. Necip Fazıl Kısakürek
Edebe ulaşmadan ilim durağında inilmez. Edep, ilimden
önce gelir. Hz. Ali (ra)
Gezdim Halep ile Şam’ı, eyledim ilmi talep, meğer ilim bir
hiç imiş, İlla edep, illa edep. Yunus Emre
Edep ehli ilimden hali olmaz, edepsiz ilim okuyan alim olmaz.
Yunus Emre
Vardım ilim meclisine, eyledim ilmi talep, ilim sonra gelir
dediler, illa edep illa edep. Yunus Emre
Ehli diller arasında aradım, kıldım talep. / Her hüner makbul
imiş, illa edep illa edep! – Yunus Emre
Edebi en iyi edepsizden öğrenirsiniz. Terbiyesizden edep
beklemek dehşettir. Geçme katırın önünden seni teper çünkü
aslı eşektir. İ. Âlimleri
Edep sahibi; yediği tokat’ın sahibini aramaz, neden yediğini
arar. Mevlana
Edebin ne kadar önemli olduğunu bilseydiniz. Allah’tan rızık
yerine edep isterdiniz. Hz. Ali (ra)
Akıl gibi mal, iyi huy gibi dost, edep gibi miras ve ilim gibi
şeref olmaz. Hz. Ali (r a.)
Himayen altındakilere iyilik yapmak istersen, onlara terbiye
ve edep öğret. Hz. Ali (ra)
Hiçbir süs, edep kadar güzel değildir. Hz. Ali (ra)
Marifet ehlinin ilk makamı edeptir.
Hacı Bektaş-i Veli (ra)
Şeref, edep iledir. Soy ile değildir. – (sav) Hz. Ali (r a.)
Şeref, akıl ve edep iledir. Soy sop ile değildir. Soyluluğun en
ilerisi, güzel edep ve sağlam terbiyedir. Hz. Ali (r a.)